|
مسعود بن سعد بن سلمان بن
لاهور، از قصيده سرايان نامدار دری زبان است . پدرش از عمال صاحب
دستگاه و از مستوفيان مشهور دوره اول غزنوی است . مسعود از ابتدای
جوانی در دربار غزنويان بود و زمانی كه سلطان ابراهيم غزنوی حكومت
هندوستان را به پسرش سيف الدوله واگذار كرد ، مسعود از مقربان سيف
الدوله محمود غزنوی بود . پس از چندی كه سيف الدوله مغضوب پدر شد ،
خود و تمام نزديكانش از جمله مسعود سعد در زندان گرفتار شدند .
مسعود هفت سال در قلعه "دهك" و "سو" و سه سال در قلعه "نای" محبوس
بود و در زندان از بهرامی نامی ، نجوم و ستاره شناسی را آموخت .
بالاخره به شفاعت عميد الملك ابوالقاسم خاص ( از رجال دربار سلطان
ابراهيم ) از حبس آزاد شد و به لاهور بازگشت .
در زمان سلطنت مسعود پسر
ابراهيم ، بونصر پارسی كه از دوستان مسعود سعد و پيشكار امير
عضدالدوله پسر مسعود و حاكم هند بود ، كوشيد تا شاعر را به حكومت
چالندر (یکی از نواحی لاهور) برساند . طولی نكشيد كه بونصر پارسی
نيز مورد غضب سلطان واقع و گرفتار شد و مسعود سعد نيز در قلعه مرنج
به مدت هشت سال محبوس گشت تا به شفاعت ثقه الملك طاهر بن علی مشكان
از رجال دربار مسعود آزاد شد و به كتابداری كتابخانه سلطنتی گماشته
شد و تا پايان عمر در اين كار بود . بدين ترتيب مسعود سعد 18 سال
از بهترين سالهای عمر را در زندان سپری كرد .
ويژگي اشعار او :
اشعارش بيشتر به سبك شعرای
خراسان است . هنر او در قصائد "شكوائيه" و "حبسيه" است . در اين
قصايد از رنجها و محنتهای زندان و دوری از خانه و خانواده سخن
رانده است و چون تمامی اين مصائب عیناً بر او تحميل شده است ، بيان
او گرم و سوزناك و تاثير گذار است .
مسعود از دو شاعر پارسی گو
مايه دارد ؛ پيوستگی جملات و روش منظم فردوسی را به ياد می آورد و
اساس تنظيم قصايد و ورود و خروج مقاصد را از عنصری وام گرفته است .
ولی با اين وجود استدلالات سست و حصرهای بی موقع و حشوهای قبيح در
ابياتش كم نيست . مسعود از علوم ادبی كاملاً بهره مند بوده و از
نجوم و حساب در اشعارش به خوبی بهره گرفته است .
عوفی در لباب الالباب گفته
است كه مسعود سعد سه ديوان داشته كه یکی به پارسی و ديگری به تازی
و سومی به هندی است . از ديوان هندی او هيچ خبری نيست وليكن برخی
از ابيات تازی او موجود است . ديوان پارسی او شانزده هزار بيت است
و در پايان ديوانش وصف سی روزه ماه ، وصف ايام هفته و يك مثنوی در
وصف نريمان سلطان عضدالدوله شيرزاد ديده می شود .
در باب اخلاق او بايد گفت
كه مسعود محتشم زاده بود به همين دليل از کسی تقاضا نمی كرد و کسی
را هجا نمی گفت و منت از هيچ كس نمی برد . سنایی غزنوی نيز ديوان
او را جمع كرده است .
وفات مسعود را برخی به سال 525 و برخی ديگر 515 و
عمر او را در زمان فوت حدود هشتاد سال دانسته اند .
پایگاه
ایران تمدن |